btn_english
 
spot_01

SIKÇA SORULAN SORULAR

“Küresel İlkeler Sözleşmesi” nedir?

BM Küresel İlkeler Sözleşmesi, sürekli rekabet içindeki iş dünyasında ortak bir kalkınma kültürü oluşturmak üzere evrensel ilkeler öneren yenilikçi bir kurumsal sorumluluk yaklaşımıdır. Vizyonu, “sürdürülebilir ve kapsamlı küresel ekonomi” olan Sözleşme’ye taraf olmak tamamen gönüllülük esasına dayanmaktadır.

31 Ocak 1999’da Davos’ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu sırasında, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan iş dünyası liderlerine “Binyıl Kalkınma Hedefleri” doğrultusunda bir çağrıda bulunmuştu. Annan, iş dünyası liderlerini, özetle, yeni küresel ekonominin sürdürülebilirliğini sağlamak için gerekli olan çevresel ve sosyal dayanakların oluşturulmasına destek vermeye ve tüm dünya hakları için küresel yatırımlar yapmaya davet etmişti. Küresel İlkeler Sözleşmesi olarak adlandırılan bu çağrının resmi bir nitelik kazanması ise, 26 Temmuz 2000 tarihinde BM merkezinde yapılan bir toplantıyla gerçekleşti.

“Binyıl Kalkınma Hedefleri” nelerdir?

Türkiye’nin imzaladığı ve 2015 yılına kadar gerçekleştirilmesi hedeflenen Binyıl Kalkınma Hedefleri şunlardır:

Mutlak yoksulluk ve açlık sınırının altında yaşayan kişi sayısının yarıya indirilmesi,
2. Dünyada herkesin ilkokulu tamamlaması,
3. Cinsiyet eşitliğinin öne çıkarılması,
4. Beş yaş altındaki çocuk ölümlerinin üçte iki oranında azaltılması,
5. Gebelik ve doğum esnasındaki anne ölüm oranlarının dörtte üç oranında azaltılması,
6. HIV/AIDS, sıtma ve tüberküloz gibi diğer salgın hastalıkların yayılmasının önlenmesi,
7. Çevresel sürdürülebilirliğin sağlanması,
8. Yardım, ticaret ve borç yükünün azaltılmasıyla ilgili hedefler içeren bir kalkınma için küresel ortaklığın geliştirilmesi.

Küresel ilkeler nelerdir ya da Sözleşme’yi imzalayan bir kurum hangi ilkeleri benimsediğini taahhüt etmektedir?

Küresel İlkeler Sözleşmesi özel sektör kuruluşlarını, on temel evrensel ilkeye uymaya çağırmaktadır. Dünyanın her yerinde bu evrensel ilkelerin iş stratejilerinin, operasyonlarının ve kültürünün bir parçası haline gelmesi için çalışmaktadır.

Küresel İlkeler Sözleşmesi üyeliği ne anlama geliyor?

Bu sisteme üye olmaya karar veren işletmelerden, bu on temel ilkenin tümünü bir defada karşılamaları beklenmemektedir. İlk aşamada, iyi niyetli olarak bu ilkelerin benimsenmesi ve her yıl bu ilkelerin gereklerinin yerine getirilmesi adına bir şeyler yapıldığının bildirilmesi yeterlidir. Küresel İlkeler Sözleşmesi, özel sektöre, “compact” kelimesinin tam Türkçe karşılığı olan “sözel bir sözleşme” önermekte ve özel sektörü bu ilkeleri benimsemeye ve etki çevresi içindeki kişi ve kurumlara da bu ilkeleri benimsetmeye çalışmaya çağırmaktadır. Bir başka deyişle, Sözleşme’yi imzalayan kuruluşlardan, bu ilkelere öncelikle kendilerinin uymasını ve zaman içinde çözüm ortaklarından da bu ilkelere uymalarını beklemelerini istemektedir. Amaç ise, başta söylendiği gibi ortak bir küresel kalkınma kültürünü yaymaktır.

Neden iş dünyası ya da neden özel sektör?

Dünya ekonomisinin yaklaşık %90’ının sektör özel sektör tarafından yönetildiği günümüzde, özel sektörün sürdürülebilir kalkınma yolunda attığı adımlar çok önemlidir. Bu nedenle özel sektörün sürdürülebilir kalkınma yolundaki adımlarıyla evrensel idealleri birleştiren bir katalizöre gerek vardır. Birleşmiş Milletler (BM) Küresel İlkeler Sözleşmesi’nin (Global Compact) arka planında da sürdürülebilir kalkınmada özel sektörün öneminin giderek artmakta olduğu gerçeği yatmaktadır.

Sivil toplum kuruluşları ve iş dünyasından olmayanlar bu harekete nasıl katılabilir?

Sivil toplum kuruluşları ve iş dünyasından olmayanlar, tüzük strateji görüşmeleri, öğrenme/eğitim, bölgesel ağlar ve projeler gibi farklı mekanizmalar sayesinde bu harekete katılabilirler. Bu tip kuruluşların projelerin yönlendirilmesi ve hareket kabiliyetinin artması için çok önemli yararları olabilmektedir. İş dünyasından olmayan kuruluşların, örgütlenmelerini on ilke doğrultusunda şekillendirmeleri ve gelişmeleri raporlamaları da teşvik edilmektedir.

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın (UNDP) Küresel İlkeler Sözleşmesi’ndeki rolü nedir?

Birleşmiş Milletler’in (BM) küresel kalkınma kuruluşu olan Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), 166 ülkede hükümetler, sivil yolundaki çabalarını destekliyor, ulusal ve küresel düzeydeki zorlukları aşmaları için bu ülkelerin çalışmalarına katkıda bulunuyor. UNDP Türkiye Ofisi de pek çok faaliyetinin yanı sıra Küresel İlkeler Sözleşmesi’nin öncülüğünü yürütüyor.

Dünyada şu ana kadar kaç şirket Sözleşme’yi imzaladı?

Başlangıçta 50 şirketle yola çıkan bu girişimi benimseyen şirketlerin sayısı bugün tüm dünyada 3 bine ulaşmış durumdadır.

Türkiye’de Sözleşmeye katılmış olan kaç kuruluş var?

Türkiye’de Mayıs 2007 tarihi itibariyle Küresel İlkeler Sözleşmesi katılımcı sayısı 71’dir. Mayıs 2002’den bu yana toplam katılımcı sayısı 109 olup bunların 38’i iletişimi sürdürmedikleri gerekçesiyle listeden çıkartılmışlardır. Aralarında holdingler, KOBİ’ler, sivil toplum örgütleri, eğitim kuruluşları ve akademik kuruluşların yer aldığı 71 katılımcı kuruluşun çoğunluğunu KOBİ’ler oluşturmaktadır.

Türkiye’de Küresel İlkeler Sözleşmesi çalışmalarını hangi kuruluşlar yürütüyor?

UNDP, Küresel İlkeler Sözleşmesi’nin Türkiye’de benimsenmesi için yürütülen çalışmaların öncüsü durumundadır. İlk çalışmalar, Mart 2002’deki “Forum İstanbul” adlı uluslararası konferansla başladı. Küresel İlkeler, özel bir oturumda hükümete ve özel sektör temsilcilerine tanıtıldı. Resmi olarak 15 Ekim 2002’de özel bir toplantı ile başlayan girişimler, Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK) ve UNDP işbirliğiyle organize edildi.

UNDP özendirici olmak amacıyla Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Örgütü (UNIDO) gibi diğer BM kuruluşlarıyla beraber; çokuluslu şirketler, Türkiye’den tanınan holdingler, küçük ve ortak ölçekli işletmeler (KOBİ), TİSK, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB), Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB), Türkiye Kurumsal Yönetim Derneği (TKYD) gibi başlıca iş dünyası örgütleri ve sivil toplum kuruluşlarıyla işbirlikleri oluşturdu. Son olarak UNDP tamamen bu çalışmalarla ilgili olarak İstanbul’da bir proje ofisi açtı.

Küresel İlkeler Sözleşmesi üyeliği şirketlere ne tür avantajlar sağlıyor?

Küresel İlkeler Sözleşmesi’ni benimseyen işletmeler, ister büyük boyutlu ister KOBİ olsun, daha örgütsel yapıya kavuşmanın ve uluslararası iş piyasasında yeni gelişen bir kültürün üyesi olmanın ayrıcalıklarını ayrıca yaşayacaklardır. Bugün tüm iş dünyası, aynı değerleri benimseyen çokuluslu büyük şirketlerin tercih ettiği bir iş ortağı olmanın, küresel ekonomide ne kadar önemli avantajlar sağlayabileceğinin farkındadır. Bu iş ortamını destekleyecek iletişim ağının kurulması, özel tasarlanmış eğitim modüllerine erişim, uluslararası etkinliklerle bağlantı gibi BM tarafından desteklenen soyut olanaklar aracılığıyla, bu kültür giderek yayılmaktadır. Sözleşme’ye taraf olan şirketler orta vadede ekonomik kazançlarını arttırırken, kısa vadede de toplumsal sorumluluklarını en bilinçli ve en yararlı şekilde yerine getirmenin saygınlık ve onurunu yaşıyorlar.

Küresel İlkeler Sözleşmesi üyelerinin taahhütlerini yerine getirip getirmediklerine ilişkin denetim nasıl yapılıyor?

Sözleşme, şirketlerin faaliyetlerini izlemeye almayan, katılımcılar üzerinde katı denetim mekanizmaları kurmayan bir girişimdir. Hedeflerin gerçekleştirilmesi için üç temel araçtan yararlanılmaktadır:

- Bilgi paylaşımı ve öğrenme,
- Politika diyaloğu,
- Ortaklık projeleri.

Küresel ilkeler Sözleşmesi, üzerine kurulu olduğu ilkelerin gerçekleştirilmesi için, şirketlerin, çalışma ve sivil toplum örgütlerinin kamuya karşı sorumlu, şeffaf ve kendi geleceklerini sürdürebilir olma amacıyla çalışacaklarına güvenmektedir.

Küresel İlkeler Sözleşmesi’ne üye olmak için ne yapmak gerekiyor?

BM Küresel İlkeler Sözleşmesi’ne üye olmak son derece kolaydır. Bu ilkeleri benimsediğinize inanıyorsanız, şirketinizin en üst düzey yöneticisinin imzasıyla, BM Genel Sekreteri Ban Ki-moon’a bir mektup yollamanız yeterlidir. Konuyla ilgili olarak www.unglobalcompact.org, www.undp.org.tr ya da www.undpistanbul.org adreslerinden bilgi alabilir veya UNDP’nin İstanbul’daki Özel Sektör Proje Ofisi’yle bağlantıya geçebilirsiniz. (E-posta: info@undpistanbul.org; Tel: (0212) 274 5790)

Daha sonra bu ilkeleri şirket karar defterine işlemeniz ve her yıl Birleşmiş Milletler Küresel İlkeler Sözleşmesi (Global Compact) ofisine bir mektup yazarak, bu ilkeleri yaşama geçirmek adına yaptığınız kurumsal sorumluluk kapsamındaki uygulamaları paylaşmanız gerekmektedir.

Sözleşme’nin hukuki olarak bağlayıcılığı var mıdır?

Hayır. Küresel İlkeler Sözleşmesi tamamen gönüllü bir harekettir, diğer şirketlerin davranış ve hareketlerini denetlemez veya zorlamaz. Bunun yerine değişimi, sorumlu vatandaşlığı, yaratıcı çözümleri ve ortaklıkları teşvik eder.

Eğer bir denetim veya zorlama mekanizması yoksa, Küresel İlkeler Sözleşmesi şirketlerin kendi hareketlerini dürüst bir şekilde gösterdiklerinden nasıl emin olabilir?

Sözleşme bir performans değerlendirme mekanizması değildir. Bir onay vermez ya da performans hakkında değerlendirme yapmaz. Ancak Küresel İlkeler Sözleşmesi, şirketlerin yüksek kalitede ve dürüst şekilde faaliyet göstermesini bekler. Şirketlerin raporları şeffaf bir şekilde paylaşılır ve benzer faaliyetler gösteren şirketlerin ve diğer paydaşların bu raporlar hakkında yorum yapması teşvik edilir. Buna ek olarak, benzer şirketlerin yararlanabilmesi için, şirketlerin kurumsal dönüşümleri ile ilgili örnekleri araştırma çalışması şeklinde raporlar haline getirmeleri de teşvik edilmektedir.

Katılımcıların, faaliyet raporlarında ya da diğer kurumsal raporlarında (sürdürülebilirlik raporları gibi) Sözleşme’yi ve on ilkeyi desteklediklerini göstermeleri beklenmektedir. Buna ‘İlerleme Hakkında İletişim’ adı verilmektedir. Küresel İlkeler Sözleşmesi, açıklık ve şeffaflığın katılımcıların iyi uygulamalarını teşvik ettiğini düşünmektedir.

Şirketlerin BM logosu ile BM ve Küresel İlkeler Sözleşmesi ile olan ilişkilerini kullanarak gerçekte topluma zarar verilebilecek faaliyetlerini ‘hasıraltı’ etme riski yok mu?

Küresel İlkeler Sözleşmesi kendi resmi rapor ve yayınlarında kullandığı bir logoya sahiptir. Gerek Sözleşme logosunun gerekse BM logosunun kullanımı ayrıntılı bir şekilde belirlenmiştir. BM iş kuralları altında düzenlenmiş olan konuyla ilgili ayrıntılı bilgiye şu adresten erişilebilir: http://www.un.org/partners/business/otherpages/guide.htm

Buna ek olarak, Genel Sekreterlik Danışma Konseyi’nin çalışma grubu tarafından verilen tavsiyeler doğrultusunda, bu inisiyatifi korumak ve olası kötü kullanımını engellemek için bazı dürüstlük ölçütleri hazırlanmıştır. Aynı zamanda, bu ilkeleri takip eden şirketlerin operasyon ve etkinliklerinde kaydettikleri gelişmeleri en azından yıllık olarak diğer paydaşlara ve geniş kitlelere iletmeleri de teşvik edilmektedir. Katılımcı şirketlerden Küresel İlkeler Sözleşmesi Kurulu’na kısa bir açıklama yapmaları ve web sitesinden erişim için bir bağlantı adresi göndermeleri beklenmektedir. Sözleşme’ye katıldıktan sonra bu bilgileri iki yıl içerisinde iletemeyen şirketler, bu bilgiler iletilene kadar Küresel İlkeler Sözleşmesi üye listesinden çıkarılmaktadırlar.

Küresel İlkeler Sözleşmesi, var olan düzenleyici/denetleyici yaklaşımlar için bir alternatif teşkil eder mi?

Hayır. Küresel İlkeler Sözleşmesi, insan hakları, çalışma standartları sorumluluklarını en bilinçli ve çevre için, ve yolsuzluk karşıtı diğer gönüllü çalışmaları ve düzenlemeleri tamamlayıcı olarak kendini konumlandırmaktadır. Sözleşme, sorumlu vatandaşlık ilkesi doğrultusunda yaratıcılığı destekleyen, tamamen gönüllü bir harekettir. Var olan standartların çoğu, Küresel İlkeleri desteklemektedir.

Kendi etik kodunu düzenlemiş olan bir şirket niye Sözleşme’ye katılmalı?

Kurumsal kodlar çok önemlidir ve birçok şirket bunları uygulayarak gelişme ve uygulamalarında liderlik ve pozitif değişim göstermiştir. Küresel İlkeler Sözleşmesi, bir uygulama kodu değildir. Onun yerine, yeni bir platform yaratarak (küresel kabul edilmiş ilkeler doğrultusunda) sorumlu vatandaşlık, yeni ve yaratıcı girişimlerin desteklenmesi ve sivil toplum ile diğer organizasyonlarla işbirliği alanlarına yeni bir boyut getirmeye çalışmaktadır.

Küresel İlkeler Sözleşmesi üyeliği için mali zorunluluklar var mıdır?

Küresel İlkeler Sözleşmesi gönüllü bir inisiyatiftir, resmi üye olunan bir organizasyon değildir. Bu yüzden, temel finansman için herhangi bir ücret talep edilmemektedir. Sözleşme, temel finansman için sadece devletlerden bağış kabul etmektedir. Sadece bazı durumlarda katılımcılardan katılmak istedikleri bazı özel toplantılar ve etkinliklere katkıda bulunmaları istenmektedir.

Kurumumda çalışanların sayısı 10’dan az; yine de Sözleşme’ye katılabilir miyim?

Yönetsel sınırlamalar yüzünden 10’dan az doğrudan istihdama sahip kurumlar (mikro kurumlar), katılımcı kuruluşlar veri bankasına işlenememektedir. Yine de bu kurumların bütün etkinlikleri web sitesinden takip etmelerini ve Küresel İlkeler Sözleşmesi ağı ile beraber çalışmalarını öneririz. Bu iletişim ağı ile ilgili bilgilere Küresel İlkeler Sözleşmesi web sitesinde yer alan “Networks Around the World” sayfasından ulaşılabilmektedir. (http://www.unglobalcompact.org)

Şirketlerin alt kuruluşları da Sözleşme’ye katılabilir mi?

Küresel İlkeler Sözleşmesi, liderlik ilkesi üzerine kurulmuştur. Eğer bir şirketin sahibi olan başka bir üst şirketin genel müdürü ya da yönetim kurulu başkanı BM Genel Sekreterliği’ne katılım talebinde bulunursa, Küresel İlkeler Sözleşmesi sadece bu üst şirketi katılımcı olarak görecek ve bütün alt şirketlerin de bu ilkelere uyacağını varsayacaktır. Ancak eğer alt şirketler de ayrıca Genel Sekreterlik’e üyelik talebinde bulunurlarsa, katılımcı olacak kaydedilecek ülkelerindeki Küresel İlkeler Sözleşmesi ağına katılmaya davet edileceklerdir.

(Kaynak: UN)